Khen con thông minh, tài giỏi chưa hẳn là việc tốt

Chắc hẳn ai cũng thích khen con thông minh, tài giỏi khi bé đạt được điểm cao hay có thành tích tốt vì muốn xây dựng cho con sự tự tin. Tuy nhiên, nếu bạn quá lạm dụng điều này thì có thể phản tác dụng.

Khi con giành vị trí đầu trong các cuộc thi hay đạt cúp vô địch trong các môn thể thao, khen ngợi là điều bố mẹ thường làm. Và có thể theo sau đó là những phần thưởng khác mà bố mẹ dành cho con. Thế nhưng, một nghiên cứu gần đây lại khám phá ra rằng khen ngợi sẽ khiến con dễ có hành vi lừa dối hơn.

Khen con thông minh có thể khiến bé gian lận

Hai nghiên cứu gần đây cho biết khen con thông minh hay tài giỏi quá mức có thể tạo ra tác động ngược lại. Giáo sư Kang Lee cùng với nhóm của ông tại Đại học Toronto, Canada, đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề này và được đăng trên tạp chí Khoa học Tâm lý. Nghiên cứu cho thấy khen ngợi là một trong những cách phổ biến nhất để thưởng cho trẻ. Tuy nhiên, cách này lại có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn, chẳng hạn như làm giảm động lực thành công ở trẻ.

Ngoài ra, những bé trước tuổi đến trường ở Trung Quốc thường được khen thông minh sẽ có nhiều khả năng gian lận hơn những bé nhận được lời khen chỉ khi chúng làm rất tốt hay không nhận được lời khen như thế.

Vì sao khen con thông minh lại dẫn đến sự gian lận?

Trong hơn 20 năm qua, giáo sư Lee đã nghiên cứu về những nguyên nhân đằng sau hành vi lừa dối của trẻ. Ông giải thích rằng trẻ con càng sớm học được ngôn ngữ thì sẽ học về việc nói dối nhanh hơn. Trong khi khen ngợi mang lại nhiều ích lợi, cách bạn bày tỏ quan điểm với bé đôi khi lại tạo ảnh hưởng ngược lại. Nguyên nhân cho việc này là:

Khen ngợi con thông minh sẽ luôn đặt bé trong cảm giác vượt trội hay áp lực phải luôn vượt trội.
Kết quả là con sẽ sợ thất bại, sợ sẽ trở thành nỗi thất vọng của thầy cô và bố mẹ.
Nỗi sợ này có thể khiến trẻ phải lừa dối để không đánh mất sự kỳ vọng.

Trong nghiên cứu này, giáo sư Lee và cộng sự đã rất ngạc nhiên vì một đứa trẻ 3 tuổi có thể nói dối được rồi. Nghiên cứu trước đây của ông đã ghi nhận được mối liên hệ giữa khả năng nói dối của trẻ và năng lực nhận thức cũng như phát triển xã hội của trẻ.

Bí quyết dành cho bố mẹ

Đồng ý rằng khen con thông minh, tài giỏi là việc làm đơn giản nhất với nhiều bố mẹ. Thế nhưng, để bảo vệ con khỏi những ảnh hưởng tiêu cực của lời khen, ông chia sẻ những bí quyết sau:

    Tránh dùng nhiều từ như “thông minh quá”, “giỏi quá” để khen ngợi con.
    Chỉ khen khi con đã nỗ lực thực hiện một điều gì đó hay có hành động đặc biệt nào đó.
    Nên khen những câu như con đang làm rất tốt, con biểu hiện giỏi đấy.

Giáo sư Lee cũng ủng hộ giáo dục ở Canada vì thầy cô chú trọng đến từng nỗ lực dù là nhỏ nhất của học sinh. Ông cũng khuyên bố mẹ đừng vội nản chí nếu con có hành vi nói dối. Đây là một bước tiến ý nghĩa trong quá trình phát triển, những gì bạn cần làm là quan tâm và xử lý trước khi nói dối trở thành vấn đề lớn của con.